Cây mã đề (xa tiền thảo) và 14 bài thuốc chữa tiêu chảy, mụn nhọt, ho, viêm cầu thận… hiệu quả

Cây mã đề hay còn gọi với nhiều tên khác như bông mã đề, xa tiền thảo, mã đề thảo… Đây là cây thân thảo mọc hoang nhưng được biết đến với nhiều tác dụng chữa bệnh. Từ lâu, dân gian đã dùng mã đề chữa tiêu chảy, mụn nhọt, ho, viêm cầu thận, sỏi…

Thông tin, mô tả cây mã đề
Thông tin, mô tả cây mã đề

Tên gọi khác: Mã đề, Xa tiền thảo, Xa tiền tử, Mã đề thảo, Nhả én

Tên khoa học: Plantago asiatica L.

Họ: Mã đề (Plantaginaceae)

Thông tin, mô tả cây mã đề

1. Đặc điểm thực vật

Cây Bông mã đề là dược liệu thân thảo sống lâu năm, thân ngắn thường mọc hoang ở nhiều nơi. Một số đặc điểm nhận dạng như sau:

Lá mọc thành từng cụm ở gốc cây, cuống lá dài, phiến lá có hình chiếc thìa hoặc hình quả trứng, gân dọc theo sống lá và đồng quy ở ngọn và gốc lá.

Hoa mọc thành một bông dài, hướng thẳng đứng. Bông mã đề lưỡng tính, có 4 đài lá ở gốc hoa, xếp chéo nhau và hơi dính ở gốc.

Quả Bông mã đề có hình hộp, chứa nhiều hạt nhỏ màu nâu đen bóng. Mỗi quả cây Bông mã đề chứa khoảng 8 – 20 hạt nhỏ.

2. Phân bố, bộ phận dùng, thu hái, chế biến

Phân bố: Cây Bông mã đề mọc hoang và được trồng để sử dụng như rau ăn kèm tạo nhiều nơi ở nước ta. Mã đề được trồng bằng hạt, ưa nơi ẩm ướt và đất thịt, mềm. Cây thường được trồng vào mùa thu và mùa xuân, tuy nhiên phát triển tốt nhất vào mùa thu.

Bộ phận sử dụng: Cả cây Bông mã đề đều có thể ứng dụng để làm thuốc.

Thu hái: Cây Bông mã đề được thu hái vào tháng 7 – 8, khi quả chín và lá phát triển tốt nhất.

Chế biến: Sau khi thu hái thì mang cây đi phơi hoặc sấy khô, loại bỏ các tạp chất (đất, bụi, côn trùng,…). Đập vỏ để hát hạt, lọc qua rây rồi mang đi phơi hoặc sấy khô. Nếu cần dùng lá thì có thể thu hái quanh năm, có thể dùng tươi hoặc khô đều được.

3. Tính vị, quy kinh, bảo quản

Tính vị: Cây Bông mã đề có vị ngọt, tính hàn có tác dụng thanh nhiệt, làm thông thoáng mồ hôi, sáng mắt, làm sạch phong nhiệt ở phổi và làm tiêu tắc nghẽn.

Quy kinh: Vị thuốc Mã đề quy vào kinh Can, Thận và Bàng quang.

Bảo quản: Dược liệu Bông mã đề ở nơi khô ráo, tránh độ ẩm cao, côn trùng.

Mã đề có vị ngọt, tính hàn
Mã đề có vị ngọt, tính hàn đi vào kinh Can, Thận, Bàng Quang

4. Thành phần hóa học

Toàn thân cây Bông mã đề chứa một hoạt chất Glucozit hay còn gọi là Aucubin, Rinantin hoặc Aucubozit.

Trong lá Mã đề có chất nhầy, chất đắng, Carotin, Vitamin C, Vitamin K và yếu tố T.

Trong hạt chứa chất nhầy, Axit Plantenolic, Adnin và Cholin.

Tác dụng dược lý của cây mã đề

Mã đề được sử dụng để lợi niệu, thẩm thấp, mát gan, điều trị thấp nhiệt ở bàng quang, cường âm tích tinh.

Các tác dụng cụ thể như sau:

  • Lợi tiểu: Sử dụng nước sắc Mã đề có thể làm tăng lượng nước tiểu.
  • Tác dụng kháng sinh: Nước sắc Mã đề có thể ức chế một số vi trùng gây ra các triệu chứng nhiễm trùng ngoài da. Tán bột Mã đề đắp lên các nốt mụn nhọt có thể chữa mưng mủ và làm giảm viêm tấy.
  • Điều trị ho: Nước sắc Bông mã đề có thể trừ đờm, tác dụng có thể kéo dài đến 6 – 7 giờ.
  • Điều trị đái dầm hoặc đái nhiều ở trẻ em.
  • Điều chỉnh hơi thở: Hoạt chất Plantagin có tác dụng làm hưng phấn hệ thống thần kinh bài tiết niêm dịch của phế quản và ống tiêu hóa. Do đó, sử dụng Mã đề có thể điều chỉnh hơi thở sâu và nhẹ nhàng.
  • Chữa cao huyết áp: Sử dụng 20 – 30 g nước sắc Mã đề mỗi ngày có thể điều chỉnh huyết áp.
Xa tiền thảo có thể chữa tiêu chảy, mụn nhọt, ho, viêm cầu thận
Xa tiền thảo có thể chữa tiêu chảy, mụn nhọt, ho, viêm cầu thận

Các bài thuốc trị tiêu chảy, lỵ từ cây mã đề

1.Cây mã đề điều trị tiêu chảy

Sử dụng Xa tiền tử, Bạch phục linh, Trư linh, Đảng sâm, Hương nhu mỗi loại 12g, Đăng tâm 2 g, sắc thành nước uống.

Hoặc sử dụng Xa tiền tử 16g, Sơn tra 10 g, sắc thành nước uống.

Ngoài ra, có thể sử dụng 3 – 6g bột Xa tiền tử hòa với cháo trắng kèm một ít đường để uống.

2. Trị tiêu chảy trẻ em từ bông mã đề

Sử dụng 30g Xa tiền tử bọc vải sắc nước, sau đó thêm đường để điều trị tiêu chảy cho trẻ em. Tỷ lệ khỏi bệnh sau 1 – 2 ngày là 91.3%.

Các bài thuốc trị bệnh viêm đường tiết niệu, thận, bàng quang từ cây mã đề

1. Trị viêm đường tiết niệu, tiểu rắt tiểu buốt

Chuẩn bị: Xa tiền tử, Biển súc, Cù mạch, Chi tử, Mộc thông mỗi loại 10g, Hoạt thạch 20g, Cam thảo 3g, Đại hoàng 6g, Đăng tâm 2 g Mang các loại dược liệu này sắc nước uống.

2. Bài thuốc điều trị đái ra máu, sỏi tiết niệu

Bông mã đề 20g hoặc Xa tiền thảo 40 g sắc nước uống. Hoặc phối hợp với Bạch linh, Bạch truật và Trạch tả mỗi loại 10g, sắc nước uống.

3. Bài thuốc chữa viêm cầu thận cấp tính

Dùng Bông mã đề 16g, Đại táo, Bạch truật, Ma hoàng mỗi loại 12g, Mộc thông 8g, Gừng 6g, Quế chi, Cam thảo mỗi loại 6g sắc thành nước uống. Mỗi ngày sử dụng một thang.

4. Bài thuốc chữa viêm cầu thận mãn tính

Sử dụng Mã đề 16g, Hoàng bá, Phục linh, Hoàng liên, Rễ cỏ tranh mỗi loại 12g, Mộc thông, Trư linh, Hoạt thạch, Bán hạ chế mỗi loại 8g sắc thành thuốc uống. Mỗi ngày một thang.

5. Điều trị sỏi bàng quang

Sử dụng Bông mã đề, Ngư tinh thảo, Kim tiền thảo mỗi loại 30g, sắc thành thuốc uống. Mỗi ngày sắc 1 thang chia làm 2 lần uống. Uống liên tục trong 5 ngày.

6. Bài thuốc lợi tiểu từ cây mã đề

Sử dụng Hạt mã đề 10g và 2 g Cam thảo đun sôi cùng 600 ml nước cho đến khi còn 200 ml. Chia thành 3 lần uống trong ngày.

Ngoài ra có thể dùng 12g hạt hoặc lá Mã đề sắc thành nước uống mỗi ngày để điều trị bí tiểu.

Bài thuốc trị mụn nhọt, bệnh ngoài da từ cây mã đề

1. Trị nóng gan mật, người nổi mụn nhọt

Sử dụng một nắm lá Mã đề tươi và một miếng gan lợn to tầm một bàn tay, thái nhỏ, xào hoặc nấu thành canh dùng ăn kèm bữa cơm. Sử dụng liên tục 6 – 7 ngày sẽ thấy kết quả.

Hoặc có thể sử dụng một ít lá Bông mã đề tươi, giã nát đắp vào phần bị mụn, băng bó lại cẩn thận để điều trị mụn nhọt.

2. Trị chốc lở ở trẻ em

Dùng một nắm lá Mã đề tươi mang đi rửa sạch, thái nhỏ và nấu cùng 100 – 150g giò sống, dùng ăn. Sử dụng liên tục vài ngày sẽ khỏi bệnh. Ngoài ra, sử dụng canh Mã đề giò heo thường xuyên có thể phòng ngừa bệnh chốc lở.

3. Chữa phù thũng từ bông mã đề

Dùng 30g Bông mã đề tươi, Phục linh bì, Đông qua bì (vỏ bí xanh) mỗi loại 20g, Đại phúc bì 15g sắc thành nước uống trong ngày.

4. Chữa đau ngứa bộ phận sinh dục

Dùng một nắm lá Mã đề to, rửa sạch nấu lấy nước để vệ sinh bộ phận sinh dục thường xuyên.

Các bài thuốc chữa bệnh khác từ cây mã đề

1. Trị chảy máu cam

Sử dụng rau Mã đề tươi, giã nát, hòa cùng một ít nước, vắt lấy nước cốt, dùng uống.

Ngoài ra, người thường hay chảy máu cam có thể nằm yên trên giường, đầu kê cao, dùng lá mã đề giã nhuyễn đắp lên trán kết hợp uống nước Mã đề. Sau vài ngày sẽ khỏi.

2. Bài thuốc trị rụng tóc

Dùng Mã đề phơi khô, đốt thành than, trộn với giấm đem ngâm khoảng 1 tuần. Sau đó dùng dung dịch bôi lên chỗ bị rụng tóc.

3. Bài thuốc trị đau sưng đỏ mắt do can nhiệt

Dùng Xa tiền tử, Mật mông hoa, Bạch tật lê, Thảo quyết minh, Long đởm thao, Khương hoạt, Hoàng cầm, Cúc hoa mỗi loại phân lượng bằng nhau, tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng 10g hòa với nước cơm để uống, mỗi ngày 3 lần.

4. Chữa bệnh ho từ cây mã đề

Dùng 40 – 100g Bông mã đề sắc thành nước uống mỗi ngày.

Hoặc dùng Mã đề kết hợp Hoàng cầm, Ngư tinh thảo, Bối mẫu sắc nước uống có thể trị ho, thanh phế hóa đàm.

Để trị ho tiêu đờm dùng Xa tiền thảo 10g, Cam thảo, Cát cánh mỗi loại 2g đun sôi, nhỏ lửa với 400 ml nước trong 30 phút. Chia thành 3 lần uống trong ngày.

Lưu ý khi sử dụng cây mã đề chữa bệnh

Phụ nữ mang thai cần thận trọng khi sử dụng lá Mã đề như rau sống.

Người già tiểu đêm nhiều, thận kém không nên sử dụng.

Người bị thấp nhiệt cần thận trọng khi sử dụng hạt Bông mã đề.

Người tiểu nhiều lần, táo bón, thận hư, dương khí hạ giáng, không có thấp nhiệt không nên sử dụng.

Kiêng các chất kích thích, thức ăn cay nóng, rượu, bia, cà phê, thuốc lá,… khi sử dụng vị thuốc Mã đề.

Trên đây là những thông tin và bài thuốc chữa bệnh từ cây mã đề. Tùy thuộc vào từng bệnh lý mà sử dụng bài thuốc khác nhau cho phù hợp. Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý, những bài thuốc này chỉ mang tính chất tham khảo, không thể thay thế thuốc chữa bệnh.

Xem thêm: Cây săng lẻ (bằng lăng miền Nam) và 2 bài thuốc chữa lỵ, bỏng hiệu quả

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ô dược

Ô dược và 8 bài thuốc chữa đau bụng, rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, sốt, lỵ hiệu quả

Ô dược có công dụng chính là hành khí, chỉ thống và khứ hàn. Y học cổ truyền thường dùng dược liệu để trị chứng...

Mang tiêu

Mang tiêu và 14 bài thuốc chữa táo bón, đau họng, nhiễm khuẩn ngoài da, đau đầu, lở mồm… hiệu quả

Mang tiêu là muối natri sulphate,dùng khoáng vật chứa có chứa natri sulphate luyện lần đầu tiên gọi là tiêu thô, kết tinh ở trên...

Cây Preah Phneou

Cây Preah Phneou và bài thuốc tiêu chảy, kiết lỵ hiệu quả

Tên gọi khác: Chiêu liêu, Preas phnau, Pras phneou (Campuchia) Tên khoa học: Terminalia nigrovenulosa Pierre Họ: Combretaceae (Bàng) Nội dung chínhThông tin, mô tả...

Cây lai

Cây lai và các bài thuốc chữa bệnh lỵ, ỉa chảy, bệnh spru, bệnh về tóc các tuyến

Thạch lật (Trung Quốc), ly (Thái) sekiritsu (Nhật), bancoulier à trois. Cây được trồng lấy dầu và hạt chữa dầu được dùng chữa bệnh lỵ,...

cây vối

Cây vối và 7 bài thuốc chữa lở ngứa, bỏng, viêm đại tràng, mỡ máu, đầy bụng hiệu quả

Cây vối là một loài cây quen thuộc với nhiều người đặc biệt với người dân miền Bắc. Cây có tác dụng giảm cân, hạ...

Ẩn

Đánh giá dạ dày tá tràng Metaherb có tốt không? Có tác dụng phụ không? Phản hồi khách hàng như thế nào? Giá bao nhiêu?

Đánh giá hiệu quả Cumargold chữa dạ dày có tốt không? Có gây tác dụng phụ không? Có chữa được ung thư thật không? Giá bao nhiêu? Mua ở đâu?

Đánh giá sản phầm Bio Trĩ dùng có tốt không? Có tác dụng phụ không? Có an toàn không? Giá bao nhiêu? Mua chính hãng ở đâu?

Đánh giá Gout Hoàng Thống Phong có tốt không? Có tác dụng phụ không? Giá bao nhiêu? Mua sản phẩm chính hãng ở đâu?

Đánh giá viên Gut Metaherb có tốt không? Tác dụng phụ là gì? Giá bao nhiêu? Mua ở đâu? Quá liều nên xử lý như thế nào?

Đán giá dạ dày nhất nhất có tốt không? Tác dụng phụ như thế nào? Giá bao nhiêu? Mua ở đâu? Có diệt được khuẩn HP không?

Thuốc Phosphalugel (thuốc dạ dày chữ P) chữa bệnh dạ dày có tốt không? Tác dụng phụ như thế nào? Những lưu ý thận trọng khi sử dụng

Đánh giá hiệu quả, công dụng tiểu đường Diabetna có thực sự tốt không? Có tác dụng phụ không? Có nên dùng Diabetna không?

Đánh giá công dụng, hiệu quả tiểu đường Glu Metaherb dùng có tốt không? Giá bao nhiêu? Phản hồi sau sử dụng như thế nào?

Nano Curcumin là gì? 8 công dụng trong hỗ trợ điều trị bệnh, ngừa ung thư và những lưu ý tuyệt đối trong sử dụng